Sosna należy do najczęściej wykorzystywanych gatunków drewna w polskim budownictwie i stolarstwie. Zanim jednak drewno sosnowe trafi na budowę lub do warsztatu, musi przejść proces sezonowania, który decyduje o jego trwałości i stabilności wymiarowej. W niniejszym przewodniku omawiamy szczegółowo, jak przebiega sezonowanie bali sosnowych, ile trwa w różnych warunkach i co zrobić, aby drewno służyło przez dziesiątki lat.
Czym jest sezonowanie drewna i dlaczego jest niezbędne
Sezonowanie to kontrolowany proces usuwania nadmiaru wilgoci z drewna. Świeżo ścięta sosna zawiera od 50 do nawet 80 procent wilgoci w zależności od pory roku i warunków wzrostu. Tak wilgotne drewno jest niestabilne wymiarowo - kurczy się, pęka i odkształca w miarę oddawania wody do otoczenia. Ponadto drewno o wysokiej wilgotności stanowi idealne środowisko dla rozwoju grzybów, pleśni i owadów, co prowadzi do przyspieszonej degradacji materiału. Dopiero po odpowiednim wysuszeniu drewno sosnowe uzyskuje parametry pozwalające na jego bezpieczne zastosowanie w konstrukcjach nośnych, elewacjach czy meblach.
Czas sezonowania bali sosnowych - metoda naturalna
Sezonowanie naturalne (atmosferyczne) polega na składowaniu bali lub tarcicy na wolnym powietrzu, w miejscu osłoniętym od bezpośrednich opadów. Czas trwania procesu zależy od kilku czynników:
- Grubość materiału - bale o średnicy 25-30 cm sezonują się 12-18 miesięcy, natomiast grubsze kłody (powyżej 35 cm) mogą wymagać nawet 24 miesięcy
- Pora roku rozpoczęcia - drewno ścięte zimą, gdy wilgotność jest niższa, sezonuje się szybciej niż ścięte wiosną
- Warunki klimatyczne - w suchym, przewiewnym klimacie proces przebiega sprawniej niż w rejonach o wysokiej wilgotności powietrza
- Sposób ułożenia - prawidłowo ułożone stosy z przekładkami co 50-60 cm zapewniają optymalny przepływ powietrza
Na Podhalu, gdzie panuje klimat górski z wyraźnymi porami roku, standardowy czas sezonowania bali sosnowych wynosi około 12-16 miesięcy. Wilgotność końcowa osiągana tą metodą to zazwyczaj 15-20 procent.
Suszenie komorowe jako alternatywa
Alternatywą dla długotrwałego sezonowania naturalnego jest suszenie komorowe (techniczne). W suszarni komorowej temperatura, wilgotność i cyrkulacja powietrza są precyzyjnie kontrolowane, co pozwala obniżyć wilgotność drewna sosnowego do poziomu 8-12 procent w ciągu zaledwie 2-4 tygodni. Metoda ta jest szczególnie wskazana dla tarcicy przeznaczonej do wnętrz - desek podłogowych, elementów stolarskich i mebli. Drewno suszone komorowo jest bardziej jednorodne pod względem wilgotności w całym przekroju, co minimalizuje późniejsze odkształcenia.
Trwałość drewna sosnowego i sposoby jej wydłużenia
Sosna zaliczana jest do klasy trwałości naturalnej 3-4 (w skali od 1 do 5, gdzie 1 oznacza drewno najbardziej trwałe). Bez żadnego zabezpieczenia, w kontakcie z gruntem, drewno sosnowe wytrzyma około 3-7 lat. Jednak odpowiednio przygotowane i zabezpieczone bale sosnowe mogą służyć znacznie dłużej:
| Zastosowanie | Trwałość bez zabezpieczenia | Trwałość z impregnacją |
|---|---|---|
| Konstrukcja dachu (pod zadaszeniem) | 30-50 lat | 50-80 lat |
| Elewacja zewnętrzna | 8-15 lat | 25-40 lat |
| Elementy w kontakcie z gruntem | 3-7 lat | 15-25 lat |
| Wnętrza (podłogi, ściany) | 50-100 lat | ponad 100 lat |
Kluczowe metody wydłużania trwałości drewna sosnowego to impregnacja ciśnieniowa preparatami biobójczymi, olejowanie powierzchni, stosowanie lakierobejc z filtrami UV oraz zapewnienie odpowiedniej wentylacji i odcięcia od wilgoci gruntowej.
Praktyczne wskazówki przy zakupie i przechowywaniu
Kupując bale sosnowe, warto zwrócić uwagę na ich wilgotność (mierzoną wilgotnościomierzem), obecność sinizny i pęknięć czołowych oraz prostoliniowość. W Tartaku Kołodziej dbamy o to, aby dostarczane drewno było odpowiednio wysuszone i posortowane. Przechowując bale na placu budowy, należy ułożyć je na podwyższeniu minimum 30 cm nad gruntem, na równych przekładkach, i zabezpieczyć od góry plandeką przepuszczającą powietrze. Tak przygotowane drewno zachowa swoje właściwości do momentu montażu.
